Jak się uczyć? Postępuj jak naukowiec!

Przekonani o istotnej roli samodzielnego poznania i rozumienia w procesie uczenia się, w Centrum Nauki Kopernik stwarzamy warunki sprzyjające uczeniu się przez doświadczanie i refleksji nad tym doświadczeniem.

XXI wiek. Zmiany zachodzą w tempie niespotykanym w historii cywilizacji – ich głównym motorem jest rozwój nauki i techniki. Zmiany są nieuchronne, a ich kierunek trudny do przewidzenia, zatem niezbędna jest umiejętność dostosowania się do nich. Wymaga to elastyczności, otwartej głowy i stałego uczenia się. Istotne jest zatem pokazanie młodym ludziom, jak uczyć się samodzielnie w różnych okolicznościach i przez całe życie.

Jednym z efektów, a także siłą napędzającą zmiany, jest powszechny dostęp do informacji. Prawdziwym wyzwaniem jest zdolność do ich selekcjonowania, krytyczna analiza oraz odpowiednie wykorzystanie. Opracowujemy rozwiązania edukacyjne, które wspierają kształtowanie postaw i kompetencji kluczowych dla funkcjonowania we współczesnym świecie: umiejętności krytycznego myślenia, twórczego rozwiązywania problemów i pracy zespołowej.

Proponowane przez nas programy edukacyjne inspirowane są przede wszystkim metodą badawczą  stosowaną w świecie naukowców.  
Zachęcamy także do uczenia się według zasad konstrukcjonizmu i promujemy inne aktywne metody nauczania, które aktywizują uczniów i angażują ich emocjonalnie.

Dlaczego metoda badawcza w nauczaniu?

Integracja edukacji z nauką jest jedną z najważniejszych dróg unowocześniania edukacji. Stosowanie metody badawczej w nauczaniu i korzystanie z różnorodnych przestrzeni edukacyjnych uczy odwagi i przygotowuje do różnych nieprzewidywalnych sytuacji w życiu.

Naukowiec codziennie mierzy się z nieznanym, ale wie, jak sobie z tym radzić: pyta, stawia hipotezy, testuje, błądzi, wyciąga wnioski, poprawia. Uczeń, poznając świat z pasją i odwagą – jak naukowiec, który na co dzień bada rzeczywistość – ma szansę być twórczy i krytyczny. Samodzielnie szukać rozwiązań. Bez obaw stawiać czoła wyzwaniom, jakie czekają go w dorosłym życiu. Współczesna edukacja musi reagować na zmiany. Przyszłość należy do ludzi twórczych, odważnych i odpowiedzialnych, a nie tych, którzy postępują zgodnie z instrukcją i działają na komendę.

Nie ma ustalonej recepty na posługiwanie się metodą badawczą. Można z niej wybrać i zastosować odpowiednie elementy, w zależności od okoliczności – m.in. stąd tak duża skuteczność metody w poznawaniu dynamicznej rzeczywistości. Stosowanie jej wymaga wyobraźni i kreatywności, ale także skrupulatnego zbierania danych, sprawdzania, analizowania, wnioskowania.

Dlaczego konstrukcjonizm, czyli uczenie się przez tworzenie?

Kładzie nacisk na trzy aspekty w procesie nauczania: mentalny – czyli proces konstruowania wiedzy w głowie ucznia, społeczny – czyli uczenie się przez współpracę i dyskusję, materialny – czyli konstruowanie materialnych reprezentacji abstrakcyjnych idei. Efektem praktycznym takiego podejścia jest podmiotowość jednostki uczącej się, która staje się twórcą, a nie tylko odbiorcą swojej wiedzy – stawia pytania, poszukuje, dąży do wyzwań i wykorzystuje zasoby, które dostarcza nowoczesna rzeczywistość.

Jak sprawić, aby jednostka przyjęła na siebie tę podmiotowość i aktywnie używała oferowanego instrumentarium? Odpowiedzią konstrukcjonizmu jest zaangażowanie w tworzone idee. To, czego jednostka się uczy, co tworzy, co konstruuje (materialnie czy teoretycznie), musi mieć dla niej osobiste znaczenie, musi być realizacją osobistych potrzeb i pragnień. Upraszczając: chętniej i sprawniej się uczymy czegoś, co nas interesuje, inspiruje, i odnosi się do dziedzin (znów praktycznych, bądź teoretycznych) naszego życia.

Nasze działania

W szerokiej, stale rozwijanej ofercie działań edukacyjnych, realizowanych także w partnerstwach, zawieramy elementy metody badawczej – promujemy sposób pracy naukowca, odwołujemy się do założeń konstrukcjonizmu i stosujemy aktywne metody nauczania:

  • wystawy – przewodnikiem po naszych wystawach jest naturalna ciekawość. Stawiamy na wolność, ale nie chaos. Najważniejsza jest dla nas swobodna eksploracja, bez limitów, kontroli i ograniczeń. Poprzez emocje wspieramy zaangażowanie, wynikające z obserwacji, słuchania i doświadczania rzeczywistości, w ten sposób poprzez wykorzystanie naszych eksponatów, najefektywniej uczymy się;
  • laboratoria – to najlepsza przestrzeń do nauki przez doświadczenie, gdzie pod okiem specjalistów samodzielnie przeprowadzać można fascynujące eksperymenty. W Centrum Nauki Kopernik działają cztery laboratoria – chemiczne, biologiczne, fizyczne i robotyczne;
  • pudełka edukacyjne – specjalnie przygotowuje zestawy edukacyjne (tzw. pudełka) wspomagające nauczanie na różnych poziomach kształcenia. Są to autorskie pomoce dydaktyczne, zawierające materiały i scenariusze niezbędne do przeprowadzania samodzielnych eksperymentów. W ten sposób stawiamy na uczenie się przez doświadczenie a w szczególności przez konstruowanie;
  • Klub Młodego Odkrywcy – kluby są doskonałym przykładem budowania i wspierania rozwoju lokalnych społeczności edukacyjnych. Głównym sposobem pracy w klubach jest wykorzystywanie elementów metody badawczej – stawianie pytań, eksperymentowanie, dociekanie odpowiedzi. W klubach wykorzystujemy też elementy konstrukcjonizmu;
  • Naukobus – to projekt dzięki któremu możemy dotrzeć z naszymi wystawami do wielu szkół poza Warszawą. Zaciekawiamy i pobudzamy do innego spojrzenia na edukację. Stawiamy na podnoszenie kompetencji nauczycieli, w tym na pokazywanie procesu nauczania z wykorzystaniem eksponatów;
  • Szkoła bliżej nauki – to kompleksowy program, którego podstawowym celem jest stworzenie w szkołach, na terenach siedmiu podwarszawskich gmin, warunków dla nauczania z wykorzystaniem elementów metody badawczej, czyli takiej jaką stosują naukowcy w swojej pracy. Elementami takiego podejścia jest dociekanie, zadawanie pytań, sprawdzanie i wyciąganie wniosków;
  • ESERO – projekt edukacyjny kosmicznej Europejskiej Agencji Kosmicznej, który charakteryzują bardzo różne formaty działań. Głównym ich celem jest rozwijanie pasji do nauk ścisłych oraz rozwój kompetencji STEM (nauka, technologia, inżynieria i matematyka). W ESERO stawiamy na pracę zespołową – współpracę, zaufanie i dzielenie się wiedzą;
  • Majsternia – to przestrzeń w Koperniku, gdzie przy stołach warsztatowych można samodzielnie podejmować wyzwania inżynieryjne, naukowe, logiczne, mając do dyspozycji przedmioty codziennego użytku. Zaczynamy rozumieć prawa nauki, przekonujemy się, że potrafimy myśleć nieszablonowo, ćwiczymy cierpliwość, determinację, gotowość podejmowania wyzwań;
  • Wytwórnia – to FabLab edukacyjny, w którym dzieci, młodzież i edukatorzy uczą się, samodzielnie projektując i tworząc różne przedmioty zgodnie z założeniami pedagogiki konstrukcjonistycznej. W pracy korzystają z urządzeń do cyfrowej fabrykacji takich jak drukarki 3D, plotery, wycinarki cyfrowe a także z narzędzi ręcznych (młotki, śrubokręty, piły). Proces edukacji jest wspierany przez prowadzącego, który podczas zajęć korzysta z metody myślenia projektowego (design thinking);
  • Konstruktorzy Marzeń – wraz z firmą Boeing od dwóch lat współpracujemy na rzecz wspierania rozwoju zainteresowań i kompetencji młodych ludzi w obszarze nauk ścisłych i technicznych. W nadchodzącej edycji „Konstruktorów Marzeń” pomożemy szkołom zbudować mobilne warsztaty służące do samodzielnego konstruowania.

Stawiamy na współpracę i sieciowanie edukacji formalnej i nieformalnej, gdyż wymiana wiedzy jest niezbędnym elementem pracy naukowca. Dlatego właśnie wzmacniamy sieć lokalnych liderów organizując Konferencję Pokazać–Przekazać, Festiwal Odkrycia czy Forum KMO, podczas których łączymy różne środowiska i dzielimy się najnowszą wiedzą.

Konektywizm

Uważnie obserwujemy nowe trendy w edukacji, szukając skutecznych metod uczenia się. Konektywizm to idea pedagogiczna, która dopiero się rodzi. Poświęciliśmy jej konferencję Pokazać–Przekazać w 2017 roku.

Uczymy się już nie sami, lecz we wspólnocie, nie w konkretnym miejscu i czasie, lecz zawsze i wszędzie – gdziekolwiek mamy dostęp do… sieci. Możemy się łączyć z sieciami znajomych, sieciami edukatorów, sieciami wiedzy – a wszystko to na zawołanie, dzięki nowoczesnej technologii. Konektywizm próbuje odkryć prawidłowości, które obowiązują w tym nowym dla nas świecie.

W miarę zmian, jakie zaszły w szkole i w edukacji na przełomie stuleci, odchodziliśmy w naszym myśleniu o uczeniu się i nauczaniu od prymatu instrukcji. Zamiast ryby nauczyliśmy się dawać wędkę, zgodnie z zawołaniem Marii Montessori – „pomóż mi to zrobić samodzielnie”. U schyłku drugiej dekady nowego stulecia wiemy już, że wędka nie wystarcza.

Czy konektywizm rzeczywiście jest teorią edukacji dla nowego cyfrowego świata?

Tego jeszcze nie wiemy. Ale dostrzegamy, że to ważna i mądra próba. Wobec tego musimy wiedzieć więcej i trzymać rękę na pulsie. Czas dawania wędki powoli odchodzi w niepamięć. W niedalekiej przyszłości będziemy musieli zaoferować naszym uczniom coś więcej – sieci i wesprzeć w rozwijaniu umiejętności łowienia tego, co wartościowe.