Wykład modułowy. Technika i niepewność

Pamięci Bernarda Stieglera (1952–2020)

Festiwal Przemiany 2020 - wykłady

Jeden z kluczowych wykładów Roku zero miał wygłosić prof. Bernard Stiegler, francuski filozof, autor przenikliwych analiz dotyczących relacji społeczeństwa, środowiska i techniki. Na początku sierpnia dotarła do nas tragiczna wiadomość o śmierci Profesora. Jego nagłe odejście to ogromna strata dla całego świata współczesnej filozofii. Aby uczcić pamięć Bernarda Stieglera, we współpracy z Instytutem Francuskim w ramach tegorocznego Festiwalu Przemiany zorganizowaliśmy wykład współpracownika prof. Stieglera – dr. hab. Michała Krzykawskiego, prof. Uniwersytetu Śląskiego. Punktem odniesienia dla wykładu będzie hasło „wolność, równość, braterstwo”, którego znaczeniu w czasie pandemii Michał Krzykawski przyjrzy się z perspektywy filozofii Bernarda Stieglera.


Użyj strzałek do przechodzenia między zakładkami

Część 1. Wolność

Lęk i niepewność w obliczu zagrożeń doby pandemii mogą rysować przed nami mityczny, oparty głównie na emocjach obraz rzeczywistości, pełen teorii spiskowych i innych prostych wyjaśnień złożonych zjawisk. Mierzymy się z pierwszą w historii pandemią w świecie globalnego przemysłu dezinformacji. W świecie, w którym fakty giną pośród półprawd, zmyśleń i kłamstw, nauka zdaje się być spychana do poziomu jednego z wielu głosów, a dominować zaczynają mity, szukanie kozłów ofiarnych, odwoływanie się do emocji, niskich pobudek i szukanie poklasku tłumu. Pytanie brzmi, czy to obniżenie rangi nauki stanie się nową codziennością.

A jeśli nauka wygra, to jaką rolę odegra w tworzeniu przyszłości? Pandemia wyostrzyła systemowe problemy z wolnością dyskusji i badań naukowych. Stoimy przed wyzwaniami oraz zagrożeniami dla wolności, jakie niesie ze sobą trend big data. Kto kontroluje dane, których analiza przekracza możliwości analityczne ludzkiego mózgu? Czy nowymi „pewnikami” naukowymi staną się niepewność i nieokreśloność? Jak nauka zaadaptuje się do coraz bardziej nieobliczalnego świata postprawdy? Jakimi narzędziami można w tym świecie walczyć z fake newsami? Czy uda się obronić zaufanie jako podstawę funkcjonowania wspólnoty nie tylko tej naukowej, ale wolnych jednostek w ogóle?

Część 2. Równość

Przeniesienie wielu z naszych codziennych aktywności do sieci niesie ze sobą złożone konsekwencje. W lockdownie nie wszyscy mogli się w spokoju izolować, pracując z domu. Część z nas musiała chodzić do pracy i ryzykować kontakt z wirusem. Cyfrowe wykluczenie, jak nigdy dotąd, ograniczało dostęp do edukacji czy opieki zdrowotnej.

Dyskusja o przyspieszeniu cyfryzacji w przeważającej mierze ma pozytywny wydźwięk. W mediach przeważa zachwyt nad sprawnym pokonywaniem barier, które dotychczas blokowały śmiałe wdrażanie rozwiązań technologicznych w zakresie zdalnej pracy i edukacji czy telemedycyny. Brakuje jednak pogłębionej refleksji na temat społecznych konsekwencji nastania tej, dla wielu osób zupełnie nowej, cyfrowej realności. Nie ma namysłu nad ciemną stroną niepewnych, a dużo szybciej stawianych kroków na ścieżce digitalizacji kolejnych sfer naszego życia. W dyskusji rzadko pojawia się tematyka nowych strumieni danych (w tym biomedycznych, dotyczących zdrowia), na których można opierać groźne algorytmy profilowania, monitorowania, nadzoru czy manipulacji. Czy bez gruntownej analizy tych zagadnień w ogóle byłaby możliwa taka reorganizacja systemu technicznego, która za kompas przyjęłaby troskę o człowieka

Część 3. Braterstwo

Do jakiego stopnia cyfrowa realność kontaktów w sieci może stanowić problem dla starszych pokoleń? Pokolenia Y i Z, dorastające z dostępem do internetu, o życiu online już myślą inaczej, również w kontekście relacji. Jednocześnie to oni dzisiaj czują się najbardziej niepewnie – atakowani postprawdą, manipulowani algorytmami, zdezorientowani.

Zastanowimy się więc, jak w tych okolicznościach powinien się kształtować międzypokoleniowy dialog, m.in. na temat pogarszających się warunków, w których przyjdzie żyć następnym pokoleniom. Czy w kontekście pandemii czeka nas konflikt pokoleń czy odbudowa więzi międzypokoleniowych i wspólna przyszłość? Czy jest możliwy sojusz nauki i młodych ludzi strajkujących w obronie przyrody? Jak komunikować naukową niepewność, aby niepewni przyszłości młodzi ludzie autentyczny punkt oparcia mogli odnaleźć w argumentach naukowców i naukowczyń?


 

Festiwal Przemiany 2020 - ekspert Michał Krzykawski
dr hab. Michał Krzykawski, prof. UŚ

Filozof, literaturoznawca romański, tłumacz, profesor na Uniwersytecie Śląskim i naukowy poliamorysta związany z tymże Uniwersytetem, gdzie kieruje Centrum Badań Krytycznych nad Technologiami. Były współpracownik francuskiego filozofa Bernarda Stieglera, członek założonego z inicjatywy Stieglera transdyscyplinarnego kolektywu badawczego Internacja, którego celem jest opracowanie i wdrożenie nowego modelu makroekonomicznego i technologicznego na bazie współczesnych nauk. Autor wielu prac poświęconych współczesnej filozofii francuskiej, ekonomii politycznej, technice i życiu zwierzęcemu.


Projekt dofinansowano ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach Programu „Kultura w sieci”.