Odciśnij palec, a powiem ci, kim jesteś

Odcisk palca, linie papilarne podświetlone na niebiesko na czarnym tle.

Linie papilarne różnią się u każdego człowieka. Dzięki nim łatwo nas zidentyfikować. Nauka zajmująca się badaniem odcisków palców to daktyloskopia, szeroko wykorzystywana w kryminalistyce. Warto ją poznać.

Daktyloskopia zajmuje się identyfikacją człowieka na podstawie charakterystycznych wzorów linii papilarnych, występujących na wewnętrznej stronie palców u dłoni, a także na podeszwach stóp. To jeden z najstarszych działów techniki kryminalistycznej.

Historia daktyloskopii

Odciski palców wykorzystywano do identyfikacji osób już w starożytności. Używane były między innymi w Babilonie do potwierdzania transakcji handlowych, posługiwano się nimi także w starożytnych Chinach – służyły tam jako swego rodzaju podpis. Pierwszy opis wzorów, występujących na opuszkach ludzkich palców został sporządzony w XVII wieku przez Marcello Malpighiego. Prawdziwy rozwój metod identyfikacji na podstawie linii papilarnych nastąpił jednak pod koniec XIX wieku.

Prekursorem był to bez wątpienia William James Herschel, brytyjski oficer stacjonujący w Indiach. Posługiwał się on wzorami odcisków palców w celu identyfikacji żołnierzy hinduskich. Dzięki temu udało mu się między innymi zlikwidować proceder kilkakrotnego pobierania renty przez tę samą osobę – żołnierze nie mogli bowiem podszywać się już pod kogoś innego. Herschel opublikował monografię na temat nowej metody identyfikacji w 1877 roku, jednak początkowo nie spotkała się ona z większym uznaniem. Przełomową dla daktyloskopii okazała się dopiero książka Fingerprints sir Francisa Galtona, wydana w 1892 roku. Dzieło to zawierało między innymi pierwszy kompletny system klasyfikacji wzorów linii papilarnych. Nowa metoda odniosła ogromny sukces i do lat 30. XX wieku wyparła starsze, bardziej zawodne sposoby identyfikacji.

Każdy palec jest inny. Jak badamy odciski palców?

Co czyni wzory linii papilarnych tak znakomitym narzędziem identyfikacji? Przede wszystkim spełniają one zasadę 3N – są niezmienne (czyli pozostają takie same przez całe życie), nieusuwalne i niepowtarzalne (nawet bliźnięta jednojajowe mają różne odciski palców). Poza tym występują powszechnie w całej ludzkiej populacji (choć znane są pojedyncze przypadki osób bez odcisków palców).

Istnieją cztery główne rodzaje metod służących do ujawniania i zabezpieczania śladów linii papilarnych:

  • metody optyczne – wykorzystujące między innymi oświetlanie światłem widzialnym, promieniowaniem UV, a także fotografowanie śladów;
  • metody fizyczne – wykorzystujące proszki, pędzle i folie daktyloskopijne;
  • metody chemiczne – wykorzystujące reakcje chemiczne różnych substancji z warstwą potu i tłuszczu, tworzącą odciski linii papilarnych.


Od czego zacząć badanie? Najpierw należy pobrać odciski palców od podejrzanego. Tradycyjnie robiło się to przy pomocy czarnego tuszu, obecnie coraz powszechniejsze jest wykorzystanie skanerów. Niegdyś identyfikacji dokonywano ręcznie – porównywano najpierw ogólny wzór linii papilarnych (istnieją trzy podstawowe wzory – łukowy, pętlicowy i wirowy), a następnie szukano punktów charakterystycznych w postaci kropek, kresek, zakończeń linii itd. Obecnie metoda jest właściwie taka sama, z tym że początkowe etapy identyfikacji często wykonywane są przez algorytmy komputerowe.

Odcisk nie do podrobienia

Identyfikacja nie musi opierać się tylko na wzorach linii papilarnych, obecnych na opuszkach palców. Daktyloskopia korzysta także z takich metod jak chejroskopia (identyfikacja na podstawie linii papilarnych, obecnych na wewnętrznej powierzchni dłoni) czy podoskopia (identyfikacja na podstawie linii papilarnych, obecnych na podeszwach stóp).

Choć liczy sobie już ponad sto lat, daktyloskopia pozostaje jedną z najpowszechniej wykorzystywanych technik kryminalistycznych. Nie wyparło jej nawet pojawienie się nowoczesnych metod, takich jak badania DNA. Mnożą się doniesienia o sukcesach w fałszowaniu obecności DNA i podrzucaniu obcego kodu genetycznego do analizy, a w wypadku odcisków palców bardzo trudno jest mówić o metodach odtwarzania, czy podrabiania. W kryminalistyce następuje swoisty renesans daktyloskopii.

W Centrum Nauki Kopernik możesz wziąć udział w miniwarsztacie dotyczącym daktyloskopii, podczas którego nauczysz się pobierać i analizować odciski palców. Jeśli interesują cię techniki kryminalistyczne, śledź program zajęć w laboratoriach.