Ciemna materia i neutrina
Dr. hab. Sebastian Trojanowski
12 marca 2026, godz. 19.00
Czy Wszechświat, który znamy, to tylko wierzchołek góry lodowej? Wszystko, co możemy zaobserwować – od atomów w naszych ciałach po najdalsze gwiazdy – stanowi zaledwie kilka procent zawartości kosmosu. Reszta to mroczne i nieuchwytne składniki: ciemna energia i ciemna materia. Choć to one dyktują warunki kosmicznej ewolucji, ich natura pozostaje jedną z największych zagadek współczesnej nauki. Obok nich niemal niezauważalnie przemykają neutrina – „cząstki duchy”, które choć niemal nieważkie, niosą w sobie zapis najwcześniejszych chwil po Wielkim Wybuchu.
Zarówno ciemna materia, jak i neutrina to relikty wczesnego Wszechświata. Te ostatnie stanowią unikalny most, łączący fizykę najmniejszych cząstek z gigantycznymi strukturami galaktyk. O ile neutrina udało nam się już częściowo „oswoić” i podpatrzeć w laboratoriach, o tyle ciemna materia wciąż wymyka się naszym detektorom, mimo że jej grawitacyjny uścisk czujemy w każdym zakątku nieba. Dlaczego wciąż nie potrafimy jej dotknąć? Czy kluczem do jej zrozumienia są właśnie neutrina?
Podczas najbliższego spotkania z cyklu „Prosto z nieba” dr hab. Sebastian Trojanowski opowie o tym, jak fizycy „polują” na to, co niewidoczne. Zastanowimy się również, czy standardowy model kosmologiczny, nasz dotychczasowy fundament wiedzy, wytrzyma presję najnowszych odkryć. Czy jesteśmy właśnie świadkami przełomowego momentu, w którym podręczniki fizyki będą musiały zostać napisane na nowo?
O prowadzącym:
Dr hab. Sebastian Trojanowski – fizyk teoretyk pracujący w Narodowym Centrum Badań Jądrowych oraz w Astrocent (Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika PAN). W swojej pracy naukowej koncentruje się na fascynującym styku fizyki cząstek elementarnych, kosmologii oraz astrofizyki cząstek – dziedzin, które wspólnie próbują wyjaśnić naturę niewidzialnych składników Wszechświata. Jest jednym z pomysłodawców eksperymentu FASER działającego przy Wielkim Zderzaczu Hadronów (LHC) w CERN pod Genewą – projektu, który umożliwił m.in. pierwszą w historii obserwację i pomiar neutrin w zderzaczu wysokoenergetycznym oraz otworzył nowe drogi poszukiwaczom cząstek „ciemnego sektora” Wszechświata. Doświadczenie naukowe zdobywał m.in. w prestiżowych ośrodkach zagranicznych: University of California, Irvine (USA) oraz University of Sheffield (Wielka Brytania). Laureat Nagrody Naukowej „Polityki” (2021) oraz prestiżowej międzynarodowej nagrody Frontiers of Science Award (2025). Obecnie kieruje prestiżowym grantem SONATA BIS Narodowego Centrum Nauki. Był liderem oraz uczestnikiem licznych projektów badawczych w Polsce i za granicą, skutecznie łącząc teorię z eksperymentem oraz inspirując badania w wiodących laboratoriach na świecie.
Bilet wstępu na multimedialne wykłady Prosto z nieba można zakupić przez internet na naszej stronie lub w kasach. Bilet normalny 34 zł, bilet ulgowy 24 zł. Liczba biletów ograniczona!
Bharat Ratra – wybitny profesor fizyki, specjalizujący się w kosmologii i fizyce astrocząstek. Prowadzi badania nad strukturą i ewolucją Wszechświata. Obecnie koncentruje się przede wszystkim na opracowywaniu modeli wielkoskalowych rozkładów materii i promieniowania we Wszechświecie oraz testowaniu tych modeli poprzez porównywanie przewidywań z danymi obserwacyjnymi. W 1988 roku, wraz z Jamesem Peeblesem, zaproponował pierwszy dynamiczny model ciemnej energii. 
Prof. Jarosław Włodarczyk
Grzegorz Wrochna
Dr Aleksandra Hamanowicz pracuje w Space Telescope Science Institute w Baltimore (USA), instytucji odpowiedzialnej za wielkie misje kosmicznych teleskopów. Doktorat realizowała w Europejskim Obserwatorium Południowym w Garchinig koło Monachium (Niemcy). Zajmuje się materią międzygwiazdową i międzygalaktyczną oraz ewolucją gazu i pyłu w historii Wszechświata. Wykorzystując dane z teleskopów naziemnych i kosmicznych, prowadzi badania, które obejmują obserwacje na różnych długościach fali – od radioastronomii po promieniowanie widzialne. Pochodzi z Wydmin, niewielkiej miejscowości na Mazurach.
Dr Maciej Bilicki – kosmolog związany z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN. Zajmuje się strukturą wielkoskalową Wszechświata, wielkimi przeglądami nieba i zastosowaniami uczenia maszynowego w astrofizyce. Jest zaangażowany w międzynarodowe projekty obserwacyjne poświęcone badaniom rozkładu materii w największych skalach, takie jak Kilo-Degree Survey (KiDS) czy Galaxy And Mass Assembly (GAMA). Pracuje także w polskim konsorcjum Obserwatorium Very Rubin przygotowującym przegląd Legacy Survey of Space and Time (LSST). Doktorat uzyskał w Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika PAN w Warszawie, następnie pracował na Uniwersytecie Kapsztadzkim (RPA) oraz w Obserwatorium w Lejdzie (Niderlandy). W CFT PAN współpracuje przy rozwijaniu nowopowstałej Grupy Kosmologii Obliczeniowej.